Dlaczego młodzi ludzie sięgają po substancje psychoaktywne?

Poszukiwanie odpowiedzi na to pytanie nieustannie towarzyszy rodzicom oraz osobom pracującym z młodzieżą – nauczycielom, wychowawcom, psychologom – co jest całkowicie naturalne i zrozumiałe z perspektywy troski o zdrowie psychiczne i fizyczne młodych ludzi.

Jak zwykle, gdy pytania dotyczą ludzkiego zachowania, nie ma na nie jednoznacznych odpowiedzi. Tak jest również i w tym przypadku. Istnieją różne ścieżki ryzyka, wyznaczane przez indywidualne doświadczenia życiowe oraz przeciwności losu, które mogą prowadzić do sięgania po substancje psychoaktywne (alkohol, leki, papierosy, narkotyki). Może więc warto raczej postawić pytanie: jakie psychologiczne mechanizmy leżą u podstaw tego zjawiska?

Używanie substancji psychoaktywnych to zjawisko wielowymiarowe. Oznacza to, że składa się na nie wiele złożonych przyczyn, mających swoje źródło w procesach neurobiologicznych zachodzących w okresie dorastania, cechach indywidualnych, jakości relacji z najbliższym otoczeniem społecznym (rodzinnym, szkolnym, rówieśniczym), warunkach życia, posiadaniu marzeń i planów na przyszłość, a także to w jakim stopniu świat spostrzegany jest jako przewidywalny i możliwego do zrozumienia.

Używanie substancji psychoaktywnych pełni określoną funkcję w życiu młodego człowieka. Może być sposobem radzenia sobie m.in. z długotrwałym, nasilonym stresem oraz doświadczeniami traumatycznymi czy negatywnym obrazem własnej osoby. Służy także zaspokajaniu ważnych potrzeb psychologicznych, takich jak: potrzeba akceptacji, przyjaźni, miłości, tworzenia bliskich relacji emocjonalnych, poczucia więzi i przynależności, autonomii i szacunku, uznania, bezpieczeństwa psychicznego, czy wyrażenia siebie. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy brakuje możliwości konstruktywnego zaspokajania tych potrzeb lub gdy jest to z perspektywy nastolatka/nastolatki całkowicie niemożliwe.

Używanie substancji psychoaktywnych może być też sygnałem ostrzegawczym, wskazującym na cierpienie. Może być ono związane z zaburzeniami depresyjnymi, stanami lękowymi, z myślami samobójczymi czy innymi zaburzeniami zdrowia psychicznego.

Warto zrozumieć i poznać naturę tego zjawiska oraz jego funkcję w życiu młodych ludzi.

Dlaczego to takie ważne?

Ponieważ dzięki temu jest możliwe poznanie mechanizmu rozwoju danego zachowania, co pozwala uniknąć etykietowania i tym samym stygmatyzowania młodych osób sięgających po substancje psychoaktywne. Zrozumienie przyczyn chroni przed ocenianiem drugiego człowieka, pozwala spojrzeć na to, co i dlaczego wydarzyło się z jego/jej perspektywy, wzbudza życzliwość, motywację i gotowość do udzielenia lub poszukania odpowiedniej formy pomocy, też specjalistycznej. Wszystko to sprzyja zaprzestaniu używania substancji psychoaktywnych oraz procesowi powrotu do zdrowienia i wychodzenia z kryzysu.

Poznanie często trudnych doświadczeń i przeżyć nastolatka może pomóc w rozwiązaniu problemu, jakim jest używanie przez niego substancji psychoaktywnych.

Zrozumienie pozwala towarzyszyć nastoletniemu dziecku w zmianie i wspierać je w odzyskiwaniu równowagi oraz zdrowia.